Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) Başkanlığına sunduğum “TİTCK Kurumsal Yeniden Yapılanma: Tespitler ve Öneriler” başlıklı danışma raporunun yönetici özetini aşağıda paylaşıyorum. Rapor kamuya açık kaynaklara ve klinikfarmakoloji.com’da yayımlanmış yazılarıma dayanmaktadır. Raporun tamamı (40 sayfa, PDF) yazının sonundaki ekte yer almaktadır.
Yönetici özeti
TİTCK’nın en temel sorunu, AB ve EMA ile uyumun kâğıtta kalmasıdır: mevzuat metinleri alınmış, ama o metinleri işleten bağımsız doğrulama, denetim ve şeffaflık mimarisi kurulmamıştır. Kurum 2018’den beri PIC/S, 2020’den beri ICH üyesidir; buna karşın 2012’den bu yana 8 başkan görev yapmış, DSÖ Listelenmiş Otorite statüsüne ulaşılamamış ve AB’de 2019–2022’de onaylanan 167 yeni ilacın yalnızca %4’ü Türk hastaların kamusal erişimine girmiştir.
Bu not, aynı sorunun farklı yüzlerini dört alanda ele alır. Ruhsat aşamasında: biyoeşdeğerliği gösterilmemiş jenerikler (137 sahte dosyanın yaptırımsız kaldığı Allpharma vakası dahil), dünyada benzeri olmayan kombinasyonların jenerik kabulü ve kimlerden oluştuğu, hangi çıkarla ve hangi usulle karar verdiği bilinmeyen ruhsat komisyonları. Ruhsattan sonra: firma beyanına bırakılan kalite kontrol, Türk hekimine geri dönmeyen farmakovijilans verisi ve izlenmeyen yurt dışı askıya alma kararları. Fiyat ve geri ödemede: kâğıt üzerindeki farmakoekonomi, gerekçesi açıklanmayan fiyat kuralları ve mahkeme kararlarıyla oluşan geri ödeme listesi. Piyasa ve araştırmada: denetimsiz takviye piyasası, görünmeyen sektör ödemeleri ve Türkiye’nin çok merkezli araştırmalarda bilim ortağı olarak değil, yabancı firmalar için hasta kaynağı olarak kullanılması.
Önerilerin ortak ölçütü tektir: söylenen güven değil, gösterilebilir güven. Önerilerin çoğu mevzuat değişikliği beklemeden, Başkanlık kararıyla ve ilk altı ay içinde başlatılabilir; yalnızca başkanlık görev süresi, uzman personel rejimi, bağımsız HTA kurumu, sağlık amaçlı gıdaların kuruma devri ve kurumun adının değiştirilmesi gibi yapısal başlıklar kanun veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi gerektirir.
Öncelikli 12 öneri
1. EMA uyumunu uygulamaya geçirmek: her yeni ruhsat için EPAR benzeri Kamuya Açık Değerlendirme Raporu; EMA/FDA askıya alma kararlarının 90 gün içinde Türkiye’de yeniden değerlendirilmesi. (Ana tema)
2. Biyoeşdeğerliği yeniden bağlayıcı hukuka taşımak ve bağımsız biyoanalitik doğrulama kapasitesi kurmak. (Bölüm 1)
3. Referansı olmayan kombinasyon ve formülasyonları tam/hibrit başvuruya bağlamak; yalnızca Türkiye’de ruhsatlı ürünleri 24 ayda yeniden değerlendirmek. (Bölüm 2)
4. Ruhsat komisyonlarını yeniden kurmak: yönetmelikle dayanak, açık çağrıyla seçim, 3 yıllık süre, yayımlanan çıkar beyanları, iki raportörlü değerlendirme ve karşı oyları kayıtlı, gerekçeli görüşler. (Bölüm 12)
5. Kaliteyi varsaymak yerine doğrulamak: ruhsat öncesi risk temelli analiz, yıllık piyasa numune programı, hammadde parti doğrulaması. (Bölüm 5)
6. Farmakovijilans verisini yayımlamak: TÜFAM yıllık raporu ve etken madde bazında Türkçe kamu portalı. (Bölüm 13)
7. Bağımsız sağlık teknolojisi değerlendirmesi (HTA) ve açık maliyet-etkililik eşiği. (Bölüm 3)
8. Takviyelerde AB şüphe hükmü: ilaç niteliğindeki ürün ilaç gibi denetlensin; sağlık amaçlı gıdalar TİTCK çatısında toplansın ve kurumun adı buna göre değiştirilsin. (Bölüm 4)
9. Klinik araştırmada Türkiye’yi ortak kılmak: KAP’ın bağlayıcı kayıt olması, sözleşmede Türk araştırmacının yazarlık güvencesi, Türk hasta verisinin TİTCK’ya raporlanması. (Bölüm 6, 14)
10. Sektör ödemelerinde bağlayıcı şeffaflık: Sunshine benzeri ödeme veritabanı ve hasta derneklerinin fon beyanı. (Bölüm 9)
11. Ruhsat süresini başvurudan saymak ve gerçek süreleri her çeyrek yayımlamak. (Reform önerileri, 3)
12. Başkanlık için sabit görev süresi, uzman kadro için ayrı personel rejimi ve DSÖ WLA yol haritası. (Reform önerileri, 1, 8, 10)
English version: TİTCK Institutional Restructuring: Findings and Recommendations
Bu yazının hazırlanmasında AI desteği alınmıştır.
Ekler






