ABD de Biyomedikal Bilimin Çöküşü
Prof. Dr. F. Cankat Tulunay
Bir zamanlar dünyanın biyomedikal bilim cenneti olan ABD de bilim son yıllarda büyük çöküş göstermiş ve çokmeye devam etmekte. 1972 de Minnesota Üniversitesi Tıp Fakültesinde işe başladığımda maaşım NIH fonundan karşılanmakta ve araştırmalarım için yeterli ödenek verilmekteydi. 1980 de University of California San Francisco tıp fakültesinde misafir professor olarak çalışmaya başladığımda şahsıma ait NIH fonu dışında tek başıma 15.000 dolara kadar cihaz alma ve gerektiği kadar sarf malzemesi alma yetkim vardı. Bunların sonucunda her iki üniversitede dğnyanın en prestijli dergilerinde onlarca makale yayınlayabildim. Şu an bırakın yabancı araştırmacıları, ABD nin birçok yetenekli bilim adamı iş bulamamkta ve ABD dışında iş aramakta.
2025 yılında ABD’de Trump yönetiminin ikinci döneminde bilim ve sağlık politikalarında köklü bir kırılma yaşandı. Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH), biyomedikal araştırma iş gücünü çeşitlendirmeyi amaçlayan uzun yıllardır yürütülen programları büyük ölçüde iptal etti veya fonlamayı durdurdu. Bu karar yalnızca idari bir değişiklik değil, Amerikan bilim sisteminin yönünü değiştiren yapısal bir dönüşüm olarak değerlendirilmektedir [1].
NIH tarafından sonlandırılan programlar arasında Minority Biomedical Research Support Program, MOSAIC destekleri ve F31 Diversity Fellowships gibi özellikle “yetersiz temsil edilen” grupları hedefleyen burs ve araştırma programları yer almaktadır. Bu programlar etnik azınlıklar, düşük sosyoekonomik gruplar, engelliler ve kırsal bölgelerden gelen araştırmacılar için bilim sistemine giriş kapısı oluşturuyordu [1]. Ancak 2025 itibarıyla federal yönetim Diversity, Equity and Inclusion (DEI) politikalarını terk ederek bu destekleri “kimlik temelli ayrımcılık” olarak değerlendirmiş ve büyük ölçüde kaldırmıştır [1].
Bu dönüşüm bilim camiasında ciddi bir bölünmeye yol açmıştır. Eleştirmenler, bu kararların bilimde çeşitliliği azaltacağını, özellikle kadınlar ve azınlık araştırmacılar için fırsatları daraltacağını ve uzun vadede inovasyon kapasitesini zayıflatacağını savunmaktadır.
Biyomedikal araştırma ile ilgili somut veriler sistemik bir daralma olduğunu göstermektedir. 2025 yılında NIH yaklaşık 2.291 aktif araştırma desteğini iptal etmiş, 1.534 desteği dondurmuş ve toplamda yaklaşık 2.45 milyar dolarlık fon kesintisi gerçekleştirmiştir [1]. Kesintiler eşit dağılmamış; kadın araştırmacıların yönettiği projelerde kesinti oranı %57.9 iken erkeklerde %48.2 olarak bildirilmiştir. Özellikle erken kariyer kadın araştırmacılar en ağır etkilenen grup olmuştur. Fon kesintileri yalnızca bireysel kariyerleri değil, bilimsel üretim kapasitesini de doğrudan etkilemiştir. Laboratuvar kapanmaları, personel azaltmaları ve klinik araştırmaların aksaması gibi sonuçlar ortaya çıkmış, akademik ortamda belirgin bir “chilling effect-caydırıcı etki” oluşmuştur [1].
Bu daralma özellikle hastalık araştırmalarında belirginleşmiştir. Kanser araştırmalarında yeni destek sayısı yaklaşık %23 azalmış, Alzheimer ve yaşlanma araştırmalarında destekler yarıya düşmüştür. Mental sağlık alanında desteklerin %47 azalması, toplum sağlığı açısından ciddi bir risk oluşturmaktadır [1]. Kısa vadede klinik denemelerin gecikmesi, uzun vadede ise tedavi geliştirme süreçlerinin yavaşlaması beklenmektedir.
Ekonomik açıdan NIH fonlarının çarpan etkisi oldukça yüksektir. 2025 yılında NIH destekleri yaklaşık 94 milyar dolarlık ekonomik faaliyet üretmiş ve yaklaşık 390 bin kişilik istihdam yaratmıştır [1]. Bu nedenle fon kesintileri yalnızca bilimsel değil, aynı zamanda makroekonomik bir daralma riski taşımaktadır.
Ancak 2025 sonrası tablo kronik sorunlardan sistemik kırılmaya geçişi göstermektedir. NIH fon sayısı dramatik biçimde düşmüş, yıllık ortalama 780 çağrıdan 73’e, ardından 11’e kadar gerilemiştir [3]. NIH fonlarının toplam sayısı da önemli ölçüde azalmış; R01(500 bin dolardan fazla 3-5 senelik fonlar) destekli araştırmacı sayısı 7.720’den 5.885’e düşmüştür [2].
Dolaylı maliyet oranlarının %15’e sabitlenmesi üniversiteler için ciddi finansal kayıplara yol açmıştır. Harvard Tıp Fakültesi’nde bu değişikliğin yıllık yaklaşık 60 milyon dolar kayıp yarattığı bildirilmiştir [4]. Bu düzenleme yalnızca bütçeyi değil, akademik altyapının sürdürülebilirliğini de tehdit etmektedir.
Bu süreçte beyin göçü belirgin hale gelmiştir. Nature anketine göre ABD’deki bilim insanlarının yaklaşık %75’i ülkeyi terk etmeyi düşündüğünü belirtmiştir [5]. Avrupa ve Çin bu fırsatı aktif şekilde değerlendirmekte; Avrupa Birliği ve Fransa’nın yüz milyonlarca Euro’luk programları doğrudan ABD’li araştırmacıları hedeflemektedir [6].
Somut hareket verileri bu eğilimi desteklemektedir. Avrupa Araştırma Konseyi başvurularında ABD kaynaklı başvurular hızla artmış, Çin’e geçen ABD merkezli araştırmacı sayısı belirgin şekilde yükselmiştir [6].
Uzun vadede en büyük risk “temel bilim pipe line” daralmasıdır. Kamu fonlarının azalması keşif süreçlerini zayıflatır, bu da iş gücü daralmasına ve bilimsel kapasitenin erimesine yol açar [7]. Özel sektörün bu boşluğu doldurması beklenmemektedir; çünkü piyasa odaklı Ar-Ge yüksek kârlı alanlara yönelir ve temel bilim yatırımlarını yeterince desteklemez [8].
Uluslararası araştırma işbirlikleri de bu süreçten etkilenmektedir. NIH’in yabancı kurumlara alt destek vermeyi kısıtlaması, Türk araştırmacıların ABD merkezli projelere erişimini zorlaştırmaktadır [1].
Sonuç olarak, ABD’de yaşanan bu dönüşüm yalnızca bir bilim politikası değişikliği değildir. Bu, küresel bilim rekabetinin yeniden şekillendiği, güç dengelerinin değiştiği ve bilimsel üretimin politik-ekonomik dinamiklerle doğrudan etkileşime girdiği bir dönemdir.
Kaynaklar
1. Wadman M, Kaiser J. NIH cancels diversity programs and research grants amid policy shift. Science. 2025;387(6732):123–125.
2. National Institutes of Health (NIH). NIH Data Book: Research Project Grant (R01) Success Rates. Bethesda, MD; 2024. Available at: https://report.nih.gov/nihdatabook/
3. National Institutes of Health. Funding Opportunity Announcements (FOA) Trends and Funding Patterns. NIH Grants Database; 2025.
4. Kesselheim AS, Avorn J. The role of indirect cost payments in biomedical research funding. JAMA. 2024;331(4):301–302.
5. Nature Editorial. Scientists consider leaving US amid funding instability. Nature. 2025;628:245–247.
6. European Research Council (ERC). Global Talent Mobility and Research Funding Report. Brussels; 2025.
7. Goldman DP, Lakdawalla DN, et al. The economic impact of public biomedical research funding. JAMA Health Forum. 2023;4(6):e231245.
8. Moses H, Matheson DH, Cairns-Smith S, George BP, Palisch C, Dorsey ER. The anatomy of medical research: US and international comparisons. JAMA. 2015;313(2):174–189.