PEPTİT TEDAVİSİ: BİLİM Mİ, KANDIRMACA MI?

Prof. Dr. F. Cankat Tulunay

ABD Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı, ruhsatsız bazı peptitlerin eczanelerde hazırlanıp satılmasına geçici olarak göz yumacak bir “geçici erişim politikası” önerisini 15 Ekim 2026’da Beyaz Saray’ın incelemesine sundu. Washington Post’un 7 Ekim tarihli haberine göre plan, kalıcı düzenleme yazılana kadar daha önce kısıtlanmış peptitlerin geçici satışına kapı açıyor; FDA bilim insanları ve bazı uzmanlar ise bu konuda alarm veriyor. Aynı habere göre Beyaz Saray’ın anketörü Tony Fabrizio’nun şirketince hazırlanan bir anket notunda, peptitlere erişimi artırmanın “siyasi getirisi” olduğu yazıyor [1–3].

Bir ilacın kaderini klinik araştırmalar değil, anket notları belirlemeye başladığında, klinik farmakologun sorması gereken soru bellidir: Bu maddeler gerçekten işe yarıyor mu, zararları neler ve hasta bunun için ne ödüyor? Bu yazıda önce peptitlerin ne olduğunu, ardından tartışmanın odağındaki maddelerin bilimsel değerini; son olarak da zararları, konvansiyonel tedaviyle kıyası ve işin mali yüzünü ele alıyorum.

Peptit nedir, ne işe yarar?

Peptitler, aminoasitlerin peptit bağlarıyla birbirine bağlanmasıyla oluşan kısa zincirlerdir; genellikle 2 ile 50 aminoasit arası zincirler peptit, daha uzunları protein olarak anılır. Vücudumuzdaki pek çok hormon ve haberci molekül peptittir: insülin, glukagon, oksitosin, vazopressin, kalsitonin, somatostatin, GnRH bunların başlıcalarıdır.

Peptit, tıbbın en başarılı ilaç sınıflarından biridir. 1922’de insülinin hastaya ulaşmasından bu yana FDA yaklaşık yüz peptit yapılı ilaca onay verdi; 2015 ile 2022 arasındaki yeni ilaç onaylarının yaklaşık yüzde 10’u peptitlerden oluştu [4,5]. Diyabette insülin ve GLP-1 agonistleri (liraglutid, semaglutid, tirzepatid), prostat ve meme kanserinde GnRH analogları (löprolid, goserelin), akromegali ve nöroendokrin tümörlerde oktreotid, osteoporozda teriparatid, doğumda oksitosin, HIV’de enfuvirtid bu sınıfın tanıdık örnekleridir. Bunların hepsi, binlerce hastada yürütülmüş randomize kontrollü çalışmalardan geçmiş, dozu, etkisi ve yan etkisi bilinen ilaçlardır.

Sorun da burada başlıyor. GLP-1 ilaçlarının başarısı, “peptit” sözcüğüne bir güvenilirlik halesi kazandırdı. Pazarlamacılar bu haleyi, insanlarda neredeyse hiç denenmemiş maddelere giydiriyor. Oysa bir molekülün peptit olması, onun etkili ya da güvenli olduğunu göstermez; yılan zehirlerinin önemli bir bölümü de peptittir.

Tartışılan peptitlerin bilimsel değeri: madde madde

FDA’nın Eczane Hazırlama Danışma Kurulu (PCAC) 23–24 Temmuz 2026’da yedi peptidi değerlendirdi. FDA’nın kendi bilim insanları yedisinin de listeye alınmamasını önermişti. Kurul ise dar farklarla altısını önerdi, yalnızca emideltidi (DSIP) reddetti [6,7]. Aşağıdaki tablo, her maddenin iddiasını ve insan kanıtının bugünkü durumunu özetliyor.

Tablo 1. FDA PCAC Temmuz 2026 gündemindeki peptitler ve insan kanıtının durumu. Kaynaklar: FDA brifing dokümanları, yayımlanmış çalışmalar ve derlemeler [6–14].

BPC-157 tablonun simgesidir. 1993’te Zagreb’de tanımlanan bu 15 aminoasitlik peptit hakkında yüzlerce yayın var; ancak bu yayınların büyük çoğunluğu sıçan deneyleri ve neredeyse tamamı aynı araştırma grubundan çıkıyor [8,15]. FDA’nın Mayıs 2026 tarihli değerlendirmesi kurumsal bir dille ama açıkça şunu söylüyor: Molekülün hedefi bilinmiyor, etki mekanizması anlaşılamamış, hayvan çalışmalarında doz yanıt ilişkisi bile kurulamamış. Ağızdan, deri altından, burundan ve deriden uygulama için tek bir insan çalışması yok. İnsan farmakokinetiği bilinmiyor; rektal uygulamada kana geçmediği anlaşılıyor [8].

Ülseratif kolit çalışmasının ayrıntısı öğreticidir. 53 hastada iki hafta lavman şeklinde verilen BPC-157, hastalık aktivite skorunu 3,2 puan, plasebo 1,6 puan düşürmüş; ama gruplar arası farkın güven aralığı sıfırı içeriyor. Yani elimizdeki tek kontrollü insan çalışması, plasebodan farkı gösterememiş ve bu çalışma 21 yıldır yalnızca bir kongre özeti olarak duruyor [8]. Bu tabloya “umut verici” demek mümkün; “kanıtlanmış tedavi” demek ise bilim değil, reklamdır.

Diz ağrısı serisi de her yerde kanıt olarak gösteriliyor. Kontrol grubu olmayan, geriye dönük bu çalışmada hastaların bir kısmı rahatladığını bildirmiş; oysa bu tür yaralanmaların önemli bölümü zaten kendiliğinden düzelir [16]. Plasebo etkisi, hastalığın doğal seyri ve ortalamaya dönüş ayrılmadan yapılan her “işe yaradı” beyanı, klinik farmakolojide bir anekdottan ibarettir.

Semax ise farklı bir örnek: Rusya’da ruhsatlı bir ilaç. Ama ruhsatın dayandığı çalışmalar küçük, çoğunlukla Rusça ve bağımsız olarak tekrarlanmamış; 110 hastalık en çok atıf alan inme çalışması bile randomize değil [12]. “Bir ülkede ruhsatlı” olmak, Batı’nın beklediği kanıt düzeyine ulaşıldığı anlamına gelmiyor. Epitalon’da ise telomeraz etkisi hücre kültüründe gösterilmiş; 2025’te bağımsız bir laboratuvar bu bulguyu hücre hatlarında doğrulamış. Bu ilginç bir biyolojik bulgu; ama yaşlanmayı geciktirdiğine dair tek bir insan sonlanım verisi yok [13]. FDA ayrıca sentetik epitalonun, pineal bezden elde edilen epitalamin karışımıyla aynı madde olmadığının altını çiziyor; pazarlamada ikisinin bulguları rahatlıkla birbirine aktarılıyor [17].

Peptit tedavisi bir kandırmaca mı?

Soruyu doğru sormak gerekiyor. Moleküller kandırmaca değildir; bunların bir kısmı gerçekten ilginç araştırma adaylarıdır. Timozin β4 türevleri ve MOTS-c analogları, ilaç şirketlerinin yürüttüğü kontrollü programlarda hâlâ çalışılıyor. Kandırmaca olan, bu adayların “kanıtlanmış tedavi” gibi paketlenip, ruhsat sürecinin taşıyacağı maliyet ve risk hiç üstlenilmeden doğrudan tüketiciye satılmasıdır.

Bu paketlemenin tanıdık işaretleri var: BPC-157 ile TB-500 karışımına “Wolverine Stack” (kurtadam karışımı) adı veriliyor; flakonların üzerinde “yalnızca araştırma amaçlıdır, insan kullanımı için değildir” yazıyor ama aynı sitelerde dozaj tabloları yayımlanıyor; tek bir laboratuvarın sıçan deneyleri “bilimsel olarak kanıtlanmış” diye sunuluyor; kanıt yerine kullanıcı deneyimi, video izlenme sayısı ve fenomen anlatıları konuşuyor. FDA dokümanı, BPC-157 etiketli videoların YouTube ve TikTok’ta 50 milyonu aşan izlenmeye ulaştığını kayda geçiriyor [8].

Düzenleyici süreç de aynı tabloyu yansıtıyor. Kurulun bazı üyeleri çıkar çatışması nedeniyle eleştiriliyordu; oy kullanan üyelerin sekizi Bakan Kennedy döneminde atanmıştı ve BPC-157, KPV ve TB-500 oylamalarında bu sekiz üyenin tamamı “evet” dedi. Kurul, BPC-157’yi 8’e 6 oyla, semaxı 8’e 5 oyla, epitalonu 7’ye 4 oyla önerdi [7,18]. Bir danışma kurulunun kurumun kendi bilim insanlarını bu kadar açık biçimde geçersiz kılması nadirdir. Bu yapısal bir sorundur ve kişilerden değil, karar sürecinin kendisinden kaynaklanır.

Benim cevabım şudur: Peptit tedavisi bilim değil; bilimin dilini ödünç alan bir ticarettir. Kandırmacanın özü molekülde değil, kanıtla vaat arasındaki uçurumdadır.

Zararları nelerdir?

“Ciddi yan etki bildirilmedi” cümlesi, peptit pazarlamasının en sık kullanılan cümlesidir. Bunun anlamı “güvenlidir” değil, “kimse bakmadı”dır. Kısa süreli, birkaç düzine kişilik çalışmalarda ciddi bir sinyal yakalanmaması beklenen bir şeydir. FDA, BPC-157 için uzun süreli güvenlilik verisi, karsinojenite çalışması ve uygulama yoluna özgü toksisite verisi bulunmadığını belirtiyor [8]. Bilinen ve olası zararları dört başlıkta toplayabiliriz.

1. Bağışıklık yanıtı ve kümelenme. Peptitler küçük moleküllerden farklı olarak kümelenmeye (agregasyon) eğilimlidir. Sentezden kalan safsızlıklar ve kümeler, özellikle deri altı ve burun yoluyla verildiğinde bağışıklık yanıtı başlatabilir. FDA, sonuçların belirtisiz antikorlardan yaşamı tehdit eden reaksiyonlara kadar uzanabileceğini ve vücudun kendi peptidine karşı nötralize edici antikor gelişebileceğini hatırlatıyor [8].

2. Biyolojik etkinin kendisi. BPC-157’nin iddia edilen iyileştirici etkisi, büyüme faktörlerini artırma ve damar oluşumunu (anjiyogenez) uyarma yoluyla açıklanıyor [8]. Damar oluşumunu uyaran bir madde, teşhis edilmemiş bir tümörün büyümesini de destekleyebilir mi? Bu, kanıtlanmış bir zarar değil, araştırılmamış bir risktir; ama hiç kimse araştırmadığı için pazarlamada “risk yok” diye sunuluyor. Sıçan ve köpeklerde 28 günlük çalışmada pıhtılaşma testlerinde değişiklik ve karaciğer enzimlerinde artış gibi sinyaller görülmüş [8].

3. Ürünün kendisi. Gri piyasada flakondan ne çıkacağı belli değil. Bağımsız test verilerine göre ürünler etiketteki miktarın yalnızca yüzde 5 ile 75’ini içerebiliyor; bazı örneklerde kabul edilebilir sınırın on katına kadar arsenik bulunmuş [19]. Bağımsız bir test şirketinin verilerinde gri piyasa örneklerinin yaklaşık yüzde 8’inde ölçülebilir bakteriyel endotoksin saptanmış; yüzde 99 saflık belgesi, endotoksin olmadığını göstermiyor [20]. Sahte analiz sertifikaları ve yanlış etiketlenmiş ürünler de belgelenmiş durumda [21].

4. Gerçek vakalar. Temmuz 2025’te Las Vegas’taki bir “yaşlanmaya karşı” festivalinde, Nevada’da hekimlik izni olmayan birinin standında peptit enjeksiyonu yaptıran 38 ve 51 yaşlarında iki kadın kritik durumda hastaneye kaldırıldı ve solunum cihazına bağlandı; polis, yedi kişiye kadar tedavi arayışında olduğunu bildirdi [22,23]. Nevada eczacılık kurulu sorumlulara toplam 35.000 dolar ceza kesti; ancak enjekte edilen serumlar test edilemediği için hastalığın nedeni belirlenemedi [24]. FDA’nın advers olay kayıtlarında ise BPC-157 ile TB-500 karışımını kullanan bir hastada tekrar kullanımda yeniden ortaya çıkan yaygın deri ve diş eti koyulaşması bildirilmiş [8].

Bunlara bir beşincisini eklemek gerekir: Etkili tedavinin gecikmesi. Ülseratif kolitli bir hasta, kanıtı olmayan bir peptide aylarını harcarsa, kaybettiği zaman bağırsağın kendisidir. FDA, ülseratif kolitte etkinliği kanıtlanmış onlarca ruhsatlı ilaç bulunduğunu açıkça hatırlatıyor [8].

Eczanede hazırlanan ürünlerin de sanıldığı kadar güvenceli olmadığını eklemeliyim. ABD’de 503A kapsamında hazırlanan ürünler iyi üretim uygulamaları yükümlülüğünden muaf olabiliyor ve hazırlayan eczanelerin advers olayları FDA’ya bildirme zorunluluğu yok [25]. Yani yeni politika uygulamaya girerse, zararları görmemizi sağlayacak sistem de kör kalacak.

Konvansiyonel tedavi ile kıyaslama

Peptit savunucularının en güçlü argümanı “hastaların başka seçeneği yok” iddiasıdır. Tabloya bakınca, peptitlerin önerildiği alanların neredeyse hepsinde kanıtı güçlü seçeneklerin bulunduğu görülüyor.

Tablo 2. Peptitlerin pazarlandığı durumlarda kanıta dayalı seçenekler. RKÇ: randomize kontrollü çalışma. Ülseratif kolit seçenekleri FDA değerlendirmesinden [8].

En çarpıcı kıyas obezitededir. Aynı ailenin üyesi olan iki peptit düşünün: semaglutid, kilo kaybını ve kardiyovasküler olayları azalttığını büyük randomize çalışmalarda göstermiş bir ilaçtır. MOTS-c ise farelerde etkili bulunmuş, analoğu 20 kişide dört hafta denenmiş bir adaydır. İkisi de “peptit”tir; ama biri ilaç, diğeri bir hipotezdir. Peptit pazarlaması bu iki şeyi aynı rafa koyarak satar.

İşin ironik yanı da şu: Aynı yönetim, kanıtı güçlü peptitlerin (GLP-1 ilaçlarının) eczanede hazırlanmasını kısıtlayan yönde ilerlerken, kanıtı olmayan peptitlere erişimi genişletmeye çalışıyor [3].

Mali portre: kim kazanıyor, kim ödüyor?

Peptit tedavisi ABD’de neredeyse tamamen cepten ödeniyor; sigortalar karşılamıyor. Kliniklerin kendi yayımladığı fiyatlar şöyle [26–29]:

Tablo 3. ABD’de peptit tedavisi fiyatları; klinik ve sektör sitelerinin 2026 verileri [26–29].

Aylık 300 ile 600 dolarlık bir “karışım”, yılda 3.600 ile 7.200 dolar demektir. Bu ödemenin karşılığında hasta, etkinliği gösterilmemiş, içeriği her zaman doğrulanamayan, uzun dönem güvenliliği bilinmeyen bir ürün alıyor. Klinikteki 445 dolarlık kür ile internetteki 49 dolarlık flakon arasındaki fark kanıt değil, hizmet ve pazarlama farkıdır; iki ürünün arkasındaki klinik veri aynıdır: yok denecek kadar az.

Pazarın büyüklüğü de bu kârın neden siyasi destek bulduğunu açıklıyor. Kripto para ile ödeme yapılan gri piyasa peptit satıcılarına giren paranın 2026’da yıllık 100 milyon dolar düzeyini aşacağı hesaplanıyor; 2024’te bu rakam çeyrek başına yaklaşık 1 milyon dolardı [21]. Ruhsatsız peptit pazarı için 2028’e kadar 50 ile 75 milyar dolarlık projeksiyonlar dile getiriliyor [19]. Ruhsatlı peptit ilaç pazarının 2023’te 42,5 milyar dolar olduğu düşünülürse [30], tartışmanın bir sağlık politikası tartışması olduğu kadar bir pazar tartışması olduğu da açık.

Maliyetin görünmeyen yüzü daha önemlidir: Bu paranın neredeyse hiçbiri klinik araştırmaya gitmiyor. BPC-157 için 2015’te kayda alınan 42 kişilik faz I çalışmasının sonucu hâlâ yok [8]. Yalnızca gri piyasası yılda yüz milyon doları aşan bir ürün grubu için birkaç milyon dolarlık düzgün bir randomize çalışma yapılmaması bir tesadüf değildir. Çalışma yapılır ve sonuç negatif çıkarsa, satış biter. Kanıtın yokluğu bu modelde bir eksiklik değil, iş modelinin kendisidir.

Türkiye açısından

FDA’nın tespitine göre BPC-157 içeren ruhsatlı bir ürün dünyanın hiçbir ülkesinde yok [8]; Türkiye’de de tablodaki peptitlerin ruhsatlı bir ürünü bulunmuyor. Buna karşın Türkçe sosyal medyada, fitness çevrelerinde ve “longevity” hizmeti satan kurumlarda bu maddeler giderek daha sık dile getiriliyor; internette “yalnızca araştırma amaçlıdır” etiketiyle satış yapan siteler Türkçe içerik üretiyor.

Bu nedenle Türk basınının ve meslektaşlarımızın dikkatli olması gerekiyor. ABD’de bir danışma kurulunun eczanede hazırlamaya yeşil ışık yakması, “FDA bu peptitleri onayladı” demek değildir. Kurul tavsiyesi bağlayıcı değil; FDA’nın nihai kararı henüz yok; hazırlanacak geçici politika bir ilaç ruhsatı değil, bir uygulama müsamahasıdır [6,31]. Bu ayrım haberlerde kaybolursa, Türkiye’deki gri piyasa Amerikan siyasetinin reklamını bedavaya yapmış olur. Ruhsatsız ürünlerin reçetelenmesi, uygulanması ve satışı ise Türkiye’de doğrudan TİTCK’nın ve meslek odalarının denetim alanına girer.

Sonuç

Peptitler, insülinden semaglutide kadar tıbbın en değerli ilaçlarını vermiş bir sınıftır. Bu başarı, peptitlerin değil, onları ilaç yapan kanıt sürecinin başarısıdır. BPC-157, TB-500, epitalon, MOTS-c, KPV ve benzerleri bugün o sürecin başında duruyor: hayvan deneyleri, hücre kültürleri, bir avuç kontrolsüz insan verisi ve tek bir negatif kongre özeti.

Bu maddelerin bir gün işe yaradığı gösterilebilir. Bunu gösterecek olan, Beyaz Saray’ın anket notu, fenomenlerin videoları ya da “kurtadam karışımı” satışları değildir. Belirli bir hastalıkta, tanımlanmış bir ürün ve dozla, kontrol grubuyla yürütülen klinik araştırmadır. O gün gelene kadar hastaya söylenmesi gereken dürüst cümle şudur: “Bu madde denenmemiştir; parasını siz ödüyorsunuz, riskini de siz taşıyorsunuz.”

Erişimi kolaylaştırmak, kanıtı tamamlamaz. Siyasi destek, klinik çalışmanın yerini tutmaz.

Kaynaklar

1. STAT/Associated Press. Trump administration advances plan on peptides. 15 Ekim 2026. statnews.com/2026/10/15/trump-administration-advances-plan-peptides-rfk-jr/
2. Washington Post. Trump administration paving way for temporary sale of some unapproved peptides. 7 Ekim 2026 (Anchorage Daily News yeniden yayını). adn.com/nation-world/2026/10/07/
3. Becker’s Hospital Review. HHS plans stopgap to allow sales of some unapproved peptides. Ekim 2026. beckershospitalreview.com
4. PeptideJournal. FDA-approved peptide drug list. peptidejournal.org/reference/fda-approved-peptide-drug-list
5. Jundishapur J Nat Pharm Prod. FDA-approved peptide therapeutics 2015–2022. brieflands.com/articles/jjnpp-134049
6. FDA. July 23–24, 2026 Meeting of the Pharmacy Compounding Advisory Committee. fda.gov/advisory-committees
7. AJMC. FDA panel backs 6 peptides for compounding. 31 Temmuz 2026. ajmc.com/view/fda-panel-backs-6-peptides-for-compounding
8. FDA. Evaluation of BPC-157-related bulk drug substances, PCAC briefing document, 11 Mayıs 2026. fda.gov/media/193343/download
9. Sosne G ve ark. Thymosin β4 RGN-259, SEER-1 faz III çalışması. Int J Mol Sci 2023;24:554. doi:10.3390/ijms24010554
10. RegeneRx. ARISE-3 results and pooled dry eye data. PR Newswire, 2021.
11. CohBar. CB4211 Phase 1a/1b topline results. Ağustos 2021. cohbar.com/programs-pipelines/cb4211
12. Gusev EI et al. Semax ile inme rehabilitasyonu, 110 hasta. Zh Nevrol Psikhiatr 2018; ve Rusça literatür derlemeleri.
13. Epitalon: mechanistic, preclinical and human evidence, narrative review. Preprints.org 2026.09.0801.
14. Lee E, Burgess K. Safety of intravenous infusion of BPC157 in humans: a pilot study. Altern Ther Health Med 2025;31:20-24.
15. Józwiak M et al. Multifunctionality and possible medical application of BPC 157. Pharmaceuticals 2025;18:185.
16. Lee E, Padgett B. Intra-articular injection of BPC 157 for multiple types of knee pain. Altern Ther Health Med 2021;27:8-13.
17. FDA. Evaluation of epitalon-related bulk drug substances, PCAC briefing document. fda.gov/media/193345/download
18. Healio. FDA committee recommends looser restrictions for several peptides. 24 Temmuz 2026; Quartz, 24 Temmuz 2026.
19. AJMC. Unregulated peptides lack purity testing: Catherine Varney, DO. 5 Ekim 2026.
20. Finnrick Analytics. Why endotoxin testing matters for peptides. 2026.
21. Becker’s Hospital Review. The $100M gray market of peptides: 5 notes (Chainalysis raporu, 4 Haziran 2026).
22. ProPublica / Nevada Independent. A Las Vegas festival promised ways to cheat death; two attendees left fighting for their lives. Temmuz 2025.
23. Lifespan.io. Two people almost died at RAADfest. 2025.
24. ProPublica. Nevada regulators fine peptide providers at anti-aging festival. 13 Mart 2026.
25. FDA. PCAC Temmuz 2026 toplantı sunumu, 503A hazırlama sistemi. fda.gov/media/193773/download
26. Perfect B Clinic. How much does BPC-157 cost? 2026.
27. HealingMaps. BPC-157 clinics; 487 klinik fiyat verisi, Nisan 2026.
28. Meto. How much does peptide therapy cost in 2026?
29. PeptideJournal. How much does peptide therapy cost?
30. Market.us. Peptide therapeutics market 2023–2033.
31. Frier Levitt. Proposed peptide enforcement discretion policy. Ekim 2026.

Not: Bu yazının hazırlanmasında AI desteği alınmıştır.